belgeoblog.be

Belgeoblog aan een nieuwe reeks met luchtfoto’s van 1953. In dit eerste deel brengen we een bezoek aan de Brusselse Noordwijk. Deze wijk heeft in de jaren zeventig een grondige metamorfose meegemaakt, het grootste deel van de bewoners werd verjaagd. Waar nu de glimmende torens van de Albert II-laan staan, lag in 1953 nog een bedrijvige wijk.

Ik heb de luchtfoto’s (in hoge resolutie) op Google Maps en Google Earth gelegd, zo wordt een vergelijking met vandaag des te frappanter. Oude postkaarten geven wat extra sfeer. De luchtfoto’s zijn van het Ministerie van Openbare Werken. Ze werden gemaakt in de zomer van 1953, in twee vluchten met een tussentijd van twee weken. (An English version will be available soon.)

Net zoals de luchtfoto’s van Google Maps en Earth een cartografische abstractie veel concreter maken, zo kunnen deze hogeresolutie-luchtfoto’s van 1953 een droge geschiedenis tot leven brengen. We zien nu dat ook in 1953 mensen de tram namen, dat vrachtwagens goederen vervoerden en dat autobestuurders nog niet moesten zoeken naar parkeerplaats.

Spoorweggeschiedenis
Op de luchtfoto van 1953 is een sterk geïndustrialiseede Noordwijk te zien. Een kanaal, stations en talloze kleine fabriekjes getuigen van een erg dynamische wijk. Voor 1950 was de bedrijvigheid het grootst aan het Rogierplein, aan het Noordstation waren veel hotels, cafés, winkels en bioscopen. Taxi’s en trams moesten reizigers naar hun bestemming brengen, of naar het Zuidstation voor het vervolg van hun reis.

Iets verderop lag het station Groendreef, het oudste van ons land. Hier vertrokken in 1835 de Pijl, de Olifant en de Stephenson over de splinternieuwe spoorweg naar Mechelen. Het station kreunde al snel onder het explosief groeiende treinverkeer, daarom werd het Noordstation gebouwd. Sindsdien ontving station Groendreef alleen goederentreinen. Tot 1954, toen viel het doek over deze reliek van de Belgische spoorweggeschiedenis.

Door de aanleg van de Noord-Zuidverbinding verloor het oude Noordstation zijn functie als kopstation, en de spoorweg moest verhoogd worden om de tunnel te geraken. Daarom werd achter het oude station een nieuw Noordstation gebouwd dat in 1950 in gebruik werd genomen. Daarna werd het oude Noordstation stapsgewijs afgebroken. In 1953 is de treinhal al verdwenen, maar het stationsgebouw werd pas drie jaar later afgebroken.

Luchtvaartgeschiedenis
Op de luchtfoto van 1953 zien we ook een nieuwkomer. In hetzelfde jaar opende Sabena zijn helihaven aan de Groendreef, op het gedempte kanaal dat naar het stadscentrum leidde. Sabena verzorgde lijndiensten met helicopters naar onder andere Antwerpen, Keulen, Rotterdam en Rijsel. In 1958 kon men hier de helicopter nemen naar de Expo 58. Maar de hele onderneming bleek te duur en de helihaven sloot in 1966.

In 1953 zien we in Noordwijk nog een oude bekende opduiken. In het centrum van Brussel werd de Zenne in de tweede helft van de negentiende eeuw overwelfd. Maar tot de jaren zeventig kronkelde de rivier nog open en bloot door de Noordwijk. Intussen is de loop van de Zenne omgeleid langs een buis aan het kanaal.

Verloedering
De voorbode van de verloedering van de Noordwijk was dus in 1953 al aanwezig. De Noord-Zuidverbinding en het nieuwe Noordstation, en dat vlakbij de Kleine Ring, wekken de interesse van bouwpromotoren. Het Manhattanplan omvatte de totale afbraak van de Noordwijk en de bouw van een nieuwe stad in de stad, met maar liefst 54 kantoor- en woontorens, aan het kruispunt van snelwegen die naar alle uithoeken van het land leiden.

In 1969 beginnen de onteigeningen en beginnen de sloopwerken. Maar in 1973 begon de nachtmerrie. De economische crisis gooide roet in het eten. Bouwpromotoren waren niet meer geïnteresseerd, de snelwegen zullen er nooit komen. Een paar torens werden gebouwd, maar bleven twintig jaar in een desolate vlakte staan. Pas in het begin van de jaren negentig herleeft het Manhattanplan en worden nieuwe torens gebouwd aan de Albert II-laan. Maar het oorspronkelijke plan werd nooit helemaal uitgevoerd.