Vorige week besliste de (voorlopige) Belgische en Duitse regering dat België zijn enclaves in Duitsland behoudt. Er zijn namelijk enkele vierkante kilometers Belgisch grondgebied in Duitsland die in 1919 samen met Eupen en Malmedy aan België werden gegeven. Het gaat om de spoorlijn Vennbahn die door de Hoge Venen gaat, en rond de Duitse grens slingert.
Bekijk de Vennbahn op Google Earth
. Het rode gedeelte is het Belgische deel dat door Duitsland klieft.
Met het Verdrag van Versailles in 1919 kreeg België niet alleen de Oostkantons als compensatie voor de oorlogsschade. Ons land kreeg ook een spoorlijn van Eupen naar Sourbrodt, die voor een stuk in Duitsland ligt. De Vennbahn doorkruist verschillende keren de Duits-Belgische grens.
Om te vermijden dat de Belgische treinen aan elke grensovergang een douanecontrole zou moeten ondergaan, werd de spoorwegbedding Belgisch grondgebied. Ook de stations en installaties aan de Vennbahn in Duitsland hesen de Belgische vlag.
Daardoor werden plots verschillende delen van Duitsland afgesneden van het moederland. Tot op vandaag zijn er eigenlijk vier Duitse exclaves in België.
Deze spoorweg maakte deel uit van een langer traject tussen Aken en Troisvierges in Luxemburg, met enkele zijtakken naar Eupen en Trois-Ponts. Deze lijn werd door de Pruisen aangelegd om steenkool en ijzererts sneller te vervoeren. De Vennbahn moest ook het achtergestelde platteland verbinden met de industriële centra. De Vennbahn werd ingewijd op 4 november 1889.
In augustus 1914, het begin van de Eerste Wereldoorlog, werd de spoorlijn gebruikt om de Duitse soldaten naar Luik te voeren, als onderdeel van het Schlieffenplan. De Vennbahn werd uitgebreid zodat het een strategische Noord-Zuidverbinding in Duitsland werd.
Maar na de Eerste Wereldoorlog ging het snel achteruit met het goederenverkeer. Veel handel was er niet meer tussen Duitsland enerzijds, en België en Luxemburg anderzijds.
Tijdens het Ardennenoffensief in de winter van 1944 werden heel wat bruggen en tunnels vernield. Het stuk tussen Luxemburg en Malmedy werd na de oorlog niet meer hersteld. Het goederentransport op de overgebleven spoorweg viel zo goed als stil. Alleen het Belgisch leger gebruikte de lijn nog om zwaar materieel naar het militair domein van Elsenborn te vervoeren. In 1989 werd de spoorweg dan ook buiten gebruik gesteld. Even werd de lijn nog gebruikt voor toeristische pleziertreinritten, maar ook dat hield in 2001 op.
Nu worden grote delen van de spoorweg afgebroken om er fiets- en wandelpaden van te maken. Op Google Earth kan je die Vennbahn nog heel duidelijk het traject zien als een groene strook die door het landschap slingert.
Omdat de spoorweg nu geen spoorweg meer is, ontstond er discussie of het dan nog Belgisch grondgebied was. België had volgens het Verdrag van Versailles immers een spoorwegbedding gekregen, en geen fietspad. Maar aan die speculaties werd deze week een einde gemaakt. Zowel de Belgische en Duitse regering zeiden dat er niet wordt geraakt aan de akkoorden van 1919.
Links en bronnen:
- www.vennbahn.de
- Foto’s van de Vennbahn
- vonderruhren.de/aachenbahn
Bekijk ook de andere Belgische enclaves op Google Earth: Baarle-Hertog in Nederland