belgeoblog.be

Gefascineerd door oude kaarten? Het is erg boeiend om oude landkaarten te vergelijken met de luchtfoto’s van Google Earth en Maps. De evolutie en ontwikkeling van ons land vallen zo beter op.

Maar niet overal in België heeft de tand des tijds aan het landschap zitten knabbelen. Na lang zoeken, heb ik zo’n plek gevonden. In Hoogstade in de Westhoek is sinds de negentiende eeuw werkelijk niets veranderd.

Bekijk de landkaart van Hoogstade uit de negentiende eeuw (precieze datum onbekend) op Google Earth, en vergelijk met de 21ste eeuw. Zoek de drie verschillen.

Ook Wikipedia is kort over deze gemeente: “Hoogstade is een landelijk dorpje in de Belgische provincie West-Vlaanderen. Sinds 1971 is het een deelgemeente van Alveringem. Oppervlakte: 5,66 km², inwoners: 371 (31-12-2008), bevolkingsdichtheid: 66 inw./km², postcode: 8690

Bekijk meer oude landkaarten van Belgeoblog

Tijdens mijn speurtocht naar geleende Belgische plaatsnamen in de wereld, ontdekte ik een verhaal van een Belg die mij totnogtoe onbekend was. De Waal Pierre Minuit was in de zeventiende eeuw een belangrijk figuur voor de kolonisatie van de Nieuwe Wereld. In Amerika was hij gouverneur van Nova Belgica, of Nieuw-Nederland. Pierre Minuit werd bekend nadat hij het eiland Manhattan van de indianen kocht om er Nieuw-Amsterdam te stichten, het huidige New York. Download de historische landkaart van Nova Belgica

De ouders van Minuit kwamen uit Doornik, maar sloegen op de vlucht voor de Spaanse katholieken, want ze behoorden tot de Waals Gereformeerden. Zo kwam Pierre Minuit in Nederland terecht, waar hij in dienst trad van de West-Indische Compagnie. Die stuurde hem naar Nova Belgica. Dat was de voormalig Nederlandse kolonie aan de oostkust van de huidige Verenigde Staten, bestuurd door Nederland van 1614 tot 1664.

Heel wat kolonisten in Nieuw-Nederland waren afkomstig uit de Zuidelijke Nederlanden, het huidige België. Ze waren gevlucht voor de Spaanse inquisitie en probeerden in Nova Belgica een nieuw bestaan op te bouwen.

Pierre Minuit werd gouverneur van Nova Belgica in 1626. in dat jaar kocht hij ook het eiland Manhattan van de Manhattan-indianen, in ruil voor snuisterijen en andere kleinigheden, ter waarde van 60 gulden, vandaag zo’n 15.50 euro. De indianen woonden niet op het eiland en dachten waarschijnlijk dat ze een aandeel in de jachtrechten verkochten. Minuit stichtte Nieuw -Amsterdam op de punt van het eiland. Een aantal straatnamen herinneren daaraan, de bekendste is waarschijnlijk de Walstraat, of Wall Street.

Maar het boterde niet tussen Minuit en de kolonisten. Daarom werd hij in 1631 ontheven uit zijn functie als gouverneur. De gekrenkte Pierre Minuit bezinde op wraak. Hij ging in 1638 terug naar Nova Belgica in de Nieuwe Wereld, maar voer deze keer onder Zweedse vlag. Hij stichtte een nieuw kolonie aan de Delawarerivier. Dat lag in Nederlands gebied, maar de Nederlanders konden niet ingrijpen omdat ze nauwelijks militaire macht had. Het ingepalmde gebied werd Nieuw-Zweden gedoopt. Download de historische landkaart van Nieuw-Zweden

Toen Pierre Minuit in 1638 naar het Caribisch gebied voer om producten uit Nieuw-Zweden te ruilen, kwam hij om tijdens een orkaan. Nieuw-Zweden werd in augustus 1655 veroverd door Peter Stuyvesant, die Nieuw-Zweden en Nieuw-Nederland in 1664 moest afstaan aan de Britten.
Naar Minuit is Peter Minuit Plaza genoemd, een parkje aan de zuidkant van Manhattan. In Inwood Hill Park bevindt zich een gedenkteken op de plaats waar Minuit Manhattan ‘kocht’.

Binnenkort: de onbekende en kortstondige Belgische kolonie in Guatemala.

In dit Google Earth-bestand zitten zes historische landkaarten van Mechelen. Ze tonen hoe de stad er uitzag in de jaren 1550, 1581, 1745, 1802, 1905 en 1936. Alle kaarten wegen samen 13,7 MB, soms kan het even duren om ze te downloaden.

Op de landkaarten zie je bijvoorbeeld hoe de stadsbevolking groeide, hoe de verdediging van de stad en haar bewoners evolueerde, en hoe het historisch stadscentrum bewaard bleef. De oudste kaart is van 1550. Toen werden deze contreien bestuurd door Karel V, en was Mechelen een onderdeel van het Habsburgse rijk. De laatste kaart is van 1936, de Tweede Wereldoorlog stond toen voor de deur.

Na 1835, toen de eerste trein op het Europese vasteland in Mechelen arriveerde, werd de stad een knooppunt voor het Belgische spoorverkeer. Engelse ingenieurs hadden zich in Mechelen gevestigd als adviseurs bij de bouw van spoorwegen. Ook dat wordt op de kaarten weergegeven.

De landkaarten geven niet alleen een historisch beeld van Mechelen, ze zijn op zich al interessant omdat je er ook de evolutie van de cartografie aan kan aflezen.

Vier van deze landkaarten werden mij opgestuurd door Stefan den Hartog, waarvoor mijn oprechte dank. Voor nog meer oude landkaarten van Belgische steden, kan je deze catalogus downloaden. Er zijn al een tiental Belgische steden bedekt door een oude landkaart. Bekijk ook ‘Postcards from Belgium’ met Google Earth, daarin zitten tientallen oude postkaarten van Mechelen.

Een kleine greep uit interessante en opmerkelijke kaarten voor Google Earth in België.

Industriële vervuiling in België
Iemand die zich op Google Earth Community ‘tegandrew’ noemt, heeft de gegevens van EPER op de virtuele wereldbol gezet. EPER is het European Pollutant Emission Register, over de uitstoot van de vervuilende industrie in de Europese lidstaten. Dat geeft deze driedimensionele vervuilingskaart .

Tegandrew heeft de uitstoot in 3D weergegeven: de breedte van het 3D-polygoon toont het aantal verschillende stoffen, de hoogte toont de hoeveelheid vervuiling. Rode polygonen is voor uitstoot in de lucht, blauw voor uitstoot in water, en geel voor indirecte uitstoot in water (bv via het riool).

Woon je in de buurt van een vervuilend bedrijf? Klik op het icoon, en je krijgt alle gegevens die je nodig hebt om te bepalen of je dringend moet verhuizen of niet.

De grote vervuilers zijn de raffinaderijen in de haven van Antwerpen, Carsid en Electrabel aan het kanaal Gent-Terneuzen, zoals ook de hoogovens van Arcelor in Luik. In Charleroi piekt de cokesfabriek Carsid met onwelvoeglijke hoeveelheden CO2. Maar de cijfers zijn van 2004, Carsid sloot enkele weken geleden de deuren. Een maand voor de sluiting waren mijn vriend Kris en ik nog getuige van de vervuilende uitstoot van dit monsterachtig bedrijf (foto).

Het Ardennenoffensief
Rond Kerstmis 1944 probeerden de verliezende nazi’s het tij te keren met het Ardennenoffensief. Het was hun laatste stuiptrekking, enkele Amerikanen hielden stand in Bastenaken en konden de Duitse opmars stoppen. Het verloop van het Ardennenoffensief zie je nu ook op Google Earth . Van coboyle1

Dieptemetingen
Met eenvoudige apparatuur en software kan je zeebodems en rivierbeddingen in kaart brengen, bijvoorbeeld als je op zoek bent naar vis. Maar het kan ook nuttig zijn voor de dieptemetingen van een recreatieve waterplas, zoals die van Hofstade . Van Danny Geysen.

Na heel wat andere Belgische steden, heeft Gent nu eindelijk ook een verdiende plaats in mijn collectie oude landkaarten op Google Earth. Ik heb vier oude landkaarten van Gent op Google Earth geplakt, van de jaren 1612, 1657, 1794 en 1921. Helaas vond ik er (nog) geen uit de negentiende eeuw.

Gent heeft een heel boeiende en rijke geschiedenis, en dat blijkt onder andere ook in de cartografische weergave van de stad. Door de historische kaarten van de Arteveldestad op Google Earth te presenteren, maakt de vergelijking en confrontatie met het huidige stadsplan des te boeiender.

Gent heeft in de loop der jaren kilometers waterwegen gewonnen, en treinstations verloren. Sommige grote historische constructies zijn vandaag nog te bewonderen, andere zijn onherroepelijk verdwenen. Dat kan je allemaal zien door de oude kaarten te vergelijken met de hedendaagse satellietfoto’s. Klik in de linkerkolom op een kaart, dan kan je met de schuifknop de transparantie van de kaart veranderen.

Voor nog meer oude landkaarten, zie het overzicht van oude landkaarten op Google Earth .

Bronnen:
- http://geoweb.venezia.sbn.it
- http://quod.lib.umich.edu
- Le patrimoine cartographique de Wallonie
De prachtige kaart van 1921 werd mij opgestuurd door Peter Depoorter. Heel erg bedankt Peter.

Deze keer duikt Belgeoblog in het verleden van Oudenaarde, in Oost Vlaanderen. Daarvoor heb ik een historische landkaart op Google Earth gelegd. De kaart bestrijkt het gebied van Oudenaarde tot Kruishoutem en werd opgetekend in 1876.

Oudenaarde, parel van de Vlaamse Ardennen, schildwacht aan de Schelde. Ooit was deze stad wereldberoemd voor haar wandtapijtenproductie, maar het was ook het slagveld voor verschillende grote legers van Europa. In het stadsweefsel van vandaag zijn de sporen van dat turbulent verleden nog duidelijk zichtbaar.

Op de kaart zie je een stad die door nog door stadswallen omringd wordt. Die werden in de twintigste eeuw weggehaald. En in de negentiende eeuw kronkelde een zijtak van de Schelde nog door het centrum van de stad. Die werd in de jaren vijftig gedempt. In 1876 slingerde de Schelde nog door het landschap, maar die werd later rechtgetrokken om de scheepvaart te bevorderen. Maar de omgeving van Oudenaarde is nog altijd zo landelijk als op de kaart van 1876.

Voor nog meer historische landkaarten op Google Earth kan je terecht in deze catalogus .